Er is eten en drinken op een avond in april op de Opzij-redactie als Seçil Arda, Samira Abbos, Naeeda Aurangzeb en Saadet Metin om de tafel gaan zitten. Op verzoek van de redactie gaan de vier vrouwen met elkaar in discussie naar aanleiding van de uitspraak van Opzij-hoofdredactrice Cisca Dresselhuys dat zij geen redactrices met een hoofddoek zou aannemen omdat dat niet strookt met het feministische karakter van het blad. Er wordt nauwelijks gegeten die avond. Daarvoor lopen de emoties te hoog op.

Samira: 'Een hoofddoek kan een symbool van emancipatie zijn. Als alleenstaande, werkende vrouw ben ik een toonbeeld van emancipatie. Met een hoofddoek zou ik niet ineens een andere Samira zijn. Ik zou me dan alleen bewuster zijn van mijn geloof en dat in de praktijk brengen.'

Naeeda: 'Een hoofddoek kan een symbool van emancipatie zijn, zoals het ook een symbool kan zijn van onderdrukking. Religie kan voor rechtvaardigheid staan, maar ook voor moord en doodslag. Het gaat erom wat de hoofddoek voor jou persoonlijk betekent. Westerse vrouwen denken vaak: hoe bedekter de vrouw, hoe minder geëmancipeerd. Maar vrijheid zit in je hoofd. Je kunt aan een minirok toch ook niet afleiden hoe vrij de draagster ervan is?'

Seçil: 'De islam heeft verschillende gezichten, maar één ding staat vast: afhankelijk van het regime worden vrouwen in de islam in meer of mindere mate voor bepaalde doeleinden gebruikt en misbruikt. In Nederland hebben we de polderislam. Veel jongeren verkeren in een identiteitscrisis omdat ze beklemd zitten tussen de beperkingen van de islam en het individualisme van de westerse samenleving. Zij zien de hoofddoek als een teken van verzet tegen de westerse normen en waarden. Er is niets op tegen om je identiteit uit te dragen. Maar de hoofddoek is een symbool van schijnemancipatie omdat in de islam de mannen de dienst uitmaken en alleen zij meetellen, net als in het christendom of het jodendom. Dat de mannen de dienst uitmaken geldt in feite voor alle religies.'

Saadet: 'Tijdens het maken van een documentaire over de hoofddoek in Nederland kwam ik in aanraking met geëmancipeerde vrouwen van wie ik gezworen zou hebben dat ze geen hoofddoek droegen, als ik dat niet met mijn eigen ogen had gezien. Zij brachten mij in verwarring. Hun kleding is een symbool voor hun islamitische normen en waarden. In Nederland kunnen veel moslimmeisjes zich niet vrij bewegen zonder hoofddoek. Daarom kiezen ze daar op een bepaald moment toch voor. Op die manier is het dragen van de hoofddoek voor hen een vorm van emancipatie. Jongeren die hier tussen twee culturen zitten, moeten zich altijd verdedigen tegen de westerse cultuur. Dan krijg je vanzelf een houding van: mijn islamitische cultuur is mooi, mijn hoofddoek is mooi.'

Naeeda: 'Maar vanwege mijn keuze voor de hoofddoek kan ik dus nooit komen werken bij Opzij. Ik heb er problemen mee wanneer vaders hun dochters dwingen een hoofddoek te dragen. Maar als ik uit vrije wil voor mijn religie heb gekozen, voel ik me niet serieus genomen als anderen tegen mij zeggen dat dat een schijnkeuze is. Wat stelt mijn hoofddoek nou helemaal voor? Het is maar een lap, alleen belangrijk voor mij. Pas als ik zeg: alle vrouwen zonder hoofddoek zijn hoeren, dan heb jij een goede reden om mij uit te kafferen. Maar ik sta voor rechtvaardigheid en gelijkheid van mannen en vrouwen. En dan vind ik het een ernstig probleem als ik om mijn uiterlijk in mijn werk word belemmerd.'

Seçil: 'Maar een hoofddoek is toch, los van alle symboliek, bedoeld om je haar te bedekken? Waarom moet dat?'

Naeeda: 'Het gaat niet alleen om mijn haar, maar om mijn hele lichaam. Het gaat er ook om dat ik mijn borsten, mijn blote benen en armen bedek. Ik bedek mijn lichaam en daarmee mijn uitstraling. Zo geef ik aan dat ik niet aan iedereen mijn lichaam wens te laten zien. Dat heeft niets te maken met dat ik mijn haar niet mag tonen, dat ik niet mooi mag zijn of dat mannen zich anders niet kunnen inhouden. Mijn God verwacht van me dat ik me zo kleed. Hij vraagt iets van vrouwen, maar ook iets van mannen. Waar het om gaat is dat ik gelijkwaardig ben aan de man. In de koran staat ook dat een man verplicht is zijn vrouw financieel te onderhouden als zij zwanger is, borstvoeding geeft en kinderen opvoedt. Waarom is bijvoorbeeld de vrouw niet verplicht om de man financieel te onderhouden? Zo staan er in de koran meer voorbeelden van plichten die wel voor mannen maar niet voor vrouwen gelden. Mannen zijn verplicht om naar de moskee te gaan. Waarom wij niet?'

Seçil: 'Dat is omdat de hele moskee aan de mannen behoort en de vrouwen ergens in de hoek worden gezet.'

Naeeda: 'De discussie over de islam wil ik op deze manier niet voeren.'

Saadet: 'In de koran staat dat vrouwen zwakke wezens zijn die door de mannen moeten worden beschermd. Vrouwen mogen mannen niet opwinden.'

Samira: 'Is het niet veel belangrijker om te praten over de polderislam, de verscheidenheid in de manier waarop wij de islam beleven? Om een voorbeeld te geven: wat willen vrouwen zoals ik die zich moslim noemen, maar het niet praktiseren en er alleen als het hunzelf uitkomt op teruggrijpen? En wat wil een bewuste moslimvrouw die nooit alcohol drinkt en nooit rookt? Naeeda heeft op haar zestiende jaar een bewuste keuze voor haar religie gemaakt en dat heeft niks te maken met zich ondergeschikt voelen aan de man. Ik zie mezelf als moslim, terwijl sommige moslims mij zien als een slechte vrouw. Naeeda gaat met mij naar het café, waar van ons tweeën ik degene ben die alcohol drinkt. Door met mij daarheen te gaan loopt ze het risico dat ze daarop aangesproken wordt, maar toch doet ze het.'

Seçil, stellig: 'Een hoofddoek staat voor schijnemancipatie en onderdrukking van vrouwen in de samenleving. Punt uit.'

Samira: 'Zoals Seçil denkt, denken witte Nederlanders ook. Ik wil op een andere manier emanciperen.'

Saadet: 'We moeten het niet zo zwart-wit zien, maar de nuance vinden. Ikzelf ben tegen het dragen van de hoofddoek; ik vind het niet acceptabel vanwege de ideeën van mannen die daarachter zitten. Maar vrouwen moeten de vrijheid hebben om voor een hoofddoek te kiezen, en ze hebben recht op deelname op gelijke basis aan de maatschappij.'

Naeeda: 'Waar ik bij Seçil tegenaan loop, is dat zij de deur voor mij sluit.' Fel: 'Schrijf mij niet af als mens.'

Seçil: 'Als ik het heb over schijnemancipatie, betekent dat niet dat ik je als mens niet accepteer. Voor mij staat de hoofddoek ergens voor. Dat moet je los zien van begrippen als respect en menselijke waarden.'

Samira: 'Dat kan ik toch niet los van elkaar zien? Als jij zegt dat de hoofddoek een teken van onderdrukking is, maar dat je me wel respecteert, dan betekent dat hetzelfde als wanneer je zegt dat ik goed en geweldig ben, maar dat ik toch maar een vrouwtje blijf.'

Saadet: 'Zou jij eigenlijk wel willen werken bij Opzij, Naeeda?'

Naeeda: 'Ik schrijf columns die de blik van Opzij zouden kunnen verruimen. Ik schrijf bijvoorbeeld over hoe vrouwen van verschillende generaties in de hindoestaanse gemeenschap met elkaar omgaan en over hoe zij over arbeid en zorg denken. Ik heb een abonnement op Opzij. Ik heb nooit het idee gehad dat ik niet bij Opzij zou horen. Ik heb het feminisme ook steeds verdedigd in discussies. De islam kent ook zijn feministische stroming. Ik noem mezelf feministe.'

Seçil: 'Iedereen kan zich natuurlijk feministe noemen. Maar in welk opzicht? Als universeel feministe, die staat voor gelijkwaardigheid in recht en wet, kan ik geen religie accepteren die vrouwen niet als gelijkwaardige mensen ziet. In een democratisch land heeft iedereen het recht om keuzen te maken. Zoals Naeeda kiest voor een hoofddoek en zich feministe noemt, zo maakt Cisca Dresselhuys een keuze vanuit haar beleving van het feminisme.'

Saadet: 'Bij de Nederlandse Moslim Omroep en de Evangelische Omroep wordt toch ook geselecteerd op uiterlijk en geaardheid? Naeeda zou haar columns naar Opzij kunnen opsturen en de redactie zou die dan op de inhoud moeten bekijken. Opzij zou bijvoorbeeld ook nooit iemand in de redactie willen die tegen abortus is, zoals veel moslims zijn. Naeeda, vind jij dat een vrouw seksuele ervaring kan opdoen voor het huwelijk?'

Naeeda: 'Als moslim zeg ik dat seks voor het huwelijk niet kan. Ook voor mannen niet. Ik was maagd toen ik mijn man leerde kennen en ik vond dat ik ook recht had op een man die maagd was; ik maak geen onderscheid tussen mannen en vrouwen daarin. Voor mensen die geen relatie met God hebben, geldt dat gebod niet wat mij betreft. Ik ben wel voor anticonceptie. Volgens de islam zou dat niet kunnen, beweren sommigen, maar ik zie dat anders. Als ik me zou neerleggen bij dat de mannen het in mijn religie voor het zeggen hebben, dan betekent dat dat mannen vrouwen het recht ontzeggen om op hun manier een relatie met hun schepper te hebben. Dat is het allerergste dat je kunt bedenken.'

Samira: 'Ik voel me hierin verwant met Naeeda, want ik moet me ook vaak verantwoorden voor mijn gedrag, zij het op een andere manier dan Naeeda. Blondeer ik mijn haar, dan vinden ze dat raar. Draag ik een hoofddoek, is het weer niet goed. Als je niet de 'witte' waarden en normen op het gebied van emanciperen omarmt, ben je geen feministische vrouw. En aan de andere kant staat iemand als Naeeda in de moslimgemeenschap hoger aangeschreven dan ik, terwijl ik ook een moslim ben. In haar geval begrijp ik dat nog wel, maar dat begrip houdt op als ik zie wat meiden met een hoofddoek soms allemaal uitvreten...'

Seçil: Onder druk van moslimfundamentalisten hebben wij ons onlangs de kans laten ontglippen om het feministisch toneelstuk Aisja op te voeren. Waar waren toen al die geëmancipeerde moslimvrouwen? Ik zie in de islam nauwelijks ruimte voor vernieuwing, integendeel: ik zie het fundamentalisme de kop opsteken.'

Saadet: 'Als ik morgen een actiegroep start om de maagdenvlieshersteloperaties aan de kaak te stellen en eis dat de islamitische opvattingen daarover veranderen, doe je dan mee, Naeeda?'

Naeeda: 'Daar was ik al tien jaar geleden al mee bezig, net zoals met de discussie over abortus. Eremoorden, ook zoiets. Om woedend over te worden.'

Saadet: 'Er zijn weinig islamitische vrouwen die denken zoals jij. Ik kan het feminisme en de islam niet combineren. Maar ik zou met jou wel de straat op kunnen gaan om te demonstreren voor feministische zaken.'

Naeeda: 'Toen ik tegen mijn ouders zei dat ik een Surinaamse vriend had, zeiden ze: "Je breekt met hem en kiest voor ons." Hij zei op zijn beurt: "Misschien moet je maar weglopen van huis." Tegen hem zei ik: "Ik heb recht op mijn ouders." En tegen mijn ouders heb ik gezegd: "Ik heb recht op de liefde van mijn leven." Ik weiger mij te laten manipuleren en afstand te nemen van wat ik zelf wil. Zo ben ik ook uit de Pakistaanse studentenvereniging gegooid omdat ik te kritisch was over hoe ze in mijn eigen groep over eremoorden dachten en omdat ik onderdrukking aan de kaak wilde stellen. Het is pijnlijk dat ik zo'n hoge prijs moet betalen voor mijn idealen. Als ik nu ook nog door westerse vrouwen word afgewezen vanwege mijn hoofddoek, als dat mijn carrière als journaliste en schrijfster zou bemoeilijken, is dat voor mij nóg pijnlijker. Want dan blijkt mijn gevecht een eindeloos gevecht.'