Op de omslag van dat feestnummer van de Proletarische Vrouw ter gelegenheid van de vrouwendag in 1914 staat een arbeidersvrouw met wapperende schort. Ze steekt een gebalde vuist in de lucht, in de andere hand draagt ze een vlag waarop algemeen vrouwenkiesrecht staat. Een ander strijdpunt van die Nederlandse vrouwendag in 1914 was een moederschapsverzekering, vergelijkbaar met het huisvrouwenloon waarvoor op vrouwendag 2003 ook nog gepleit is door de Nederlandse Moeder bond. Andere strijdpunten destijds: kosteloze geneeskundige hulp en een kinderbewaarplaats.

Kiesrecht
Hoewel de Internationale Vrouwendag aanvankelijk vooral bedoeld was om het kiesrecht voor vrouwen af te dwingen, kwamen dus al snel ook andere leuzen aan bod. Zo hebben tijdens de Internationale vrouwendag van 1914 ook duizenden vrouwen betoogd tegen de dreigende Eerste Wereldoorlog. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleven de vrouwendagen overeind. De eisen op vrouwendagen waren toen: voor de vrede, oorlog aan de oorlog. Maar ook het vrouwenkiesrecht werd niet vergeten in die tijd.

Hommage aan de textielarbeidsters
In 1921 stelde het Internationale Vrouwensecretariaat, onderdeel van de in 1919 opgerichte Derde Communistische Internationale, voor om een vaste datum te kiezen voor de internationale vrouwendag. De keuze viel op 8 maart. Tot 1922 werd Vrouwendag elk jaar op een verschillende datum gevierd. In 1921 werd besloten om 8 maart als vaste datum te nemen. In 1922 was het dus zover. Waarom 8 maart? Het was een hommage aan de textielarbeidsters in St. Petersburg die op 8 maart 1917 gestaakt hadden tegen slechte arbeidsomstandigheden, tegen de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog, tegen de hongersnood en tegen de onderdrukking door de tsaar. De vrouwen trokken op naar het parlementsgebouw, hielden het openbaar vervoer tegen en kwamen in hevige botsing met de politie. Van de vrouwen ging zo'n grote impuls uit dat een dag later de mannen ook mee staakten. Enkele dagen later werd de tsaar verdreven. Er kwam een democratische regering aan de macht. 8 maart 1917 is dus het begin van de Russische revolutie, de zogeheten maartrevolutie. De toen gekozen democratische regering is door de bolsjewieken, de russische communisten, in oktober afgezet. De veel bekendere oktoberrevolutie.

Tegen de atoombom
8 maart werd aanvankelijk in West-Europa en de Verenigde Staten vooral door communistische vrouwen gevierd, vanwege de associatie met het communisme. In de Tweede Wereldoorlog werd 8 maart illegaal gevierd of herdacht. Zelfs in het vrouwenkamp Ravensbruck. Na de oorlog, in 1946 werd de Nederlandse Vrouwenbeweging opgericht. Een beweging die voor vrede en democratisering streed. De Nederlandse Vrouwenweging had banden met de Communistische Partij Nederland. Deze beweging vierde ook elk jaar 8 maart. Leuzen van de vrouwendagen in de jaren na de oorlog en tijdens de koude oorlog waren: voor ontwapening, tegen de atoombom, tegen herbewapening van Duitsland. Tegen de woningnood, tegen troepenuitzending naar Indonesië.

Demonstraties in New York
In 1960 werd groots herdacht dat de vrouwendag vijftig geleden was bedacht. Vrouwen uit alle delen van de wereld kwamen in Kopenhagen bijeen om dit te vieren. In 1960 gaf de Nederlandse vrouwenbeweging ter gelegenheid van de herdenking dat vijftig jaar geleden de internationale vrouwendag was ingesteld, het boek Baanbreeksters uit. De ondertitel luidde: Levensgeschiedenissen van strijdbare vrouwen. Opmerkelijk is dat in dit boek een andere verklaring voor het kiezen van de datum 8 maart wordt genoemd dan in de jaren twintig. Er werd niet verwezen naar de staking van de Peterburgse arbeidsters op 8 maart 1917, het begin van de Russische revolutie, maar naar een andere staking die heel toevallig ook op 8 maart heeft plaatsgevonden. Het ging om de staking van de texielarbeidsters in New York, in 1908. Deze vrouwen werkten vijftien uur per dag in miserabele omstandigheden voor een schamel loon. Ze staakten voor een achturige werkdag, voor betere arbeidsomstandigheden, een hoger loon, voor afschaffing van kinderarbeid en voor vrouwenkiesrecht. De fabrikanten schakelden de politie in die er flink op lossloeg. De vrouwen hielden dapper stand en riepen een landelijke staking uit. 20.000 mensen deden er aan mee. De demonstraties van de Newyorkse textielarbeidsters trokken wereldwijd aandacht. Waarom werd vanaf eind jaren vijftig in West-Europa en ook in de Verenigde Staten een andere verklaring gegeven voor de datum van 8 maart? Waarschijnlijk had dat met de koude oorlog te maken. Het oostblok was de grote vijand geworden van West-Europa en de Verenigde Staten. Die vijandschap werd nog groter na de inval van de Russen in Hongarije in 1956. En je vijand geef je niet de eer dat hun vrouwenstaking de aanleiding was voor 8 maart. Ook al hebben die Russische textielarbeidsters destijds heel terecht gestaakt, er was toch een Stalinregime uit voortgekomen dat weinig goeds heeft voortgebracht. Zo zie je dat ook vrouwen wel eens de geschiedenis naar hun hand zetten.

Tweede feministische Golf
In het midden van de jaren zeventig, tijdens de tweede feministische Golf, krijgt internationale vrouwendag steeds meer belangstelling. Vanaf 1975, het Internationale Jaar van de vrouw, was het niet alleen een dag meer van socialistische en communistische vrouwen, maar van allerlei vrouwenclubs. Ook zwarte en migrantenvrouwenorganisaties gingen toen 8 maart vieren. In verschillende steden werden 8-maart comites opgezet.
Sinds 1975 – het internationale Jaar van de Vrouw, wordt op 8 maart Internationale Vrouwendag weer wijd verspreid over de hele wereld.

In 1978 werd 8 maart door de Verenigde Naties officieel erkend als Internationale Vrouwendag.

De Nederlandse 8 maart van 1981 mag niet onvermeld blijven. Toen werd besloten om drie weken later een grote landelijke staking uit te roepen tegen het abortuswetsontwerp van de regering.

Vanaf de jaren tachtig vieren of herdenken de meeste vrouwenorganisaties 8 maart. In het begin waren er landelijke thema's, zoals acties tegen geweld en tegen armoede, maar tegenwoordig bepaalt elke organisatie haar eigen strijdpunt of thema. Zoals vrouwenhandel, economische zelfstandigheid, discriminatie. Ook Opzij organiseert elk jaar een 8-maart bijeenkomst. Een paar van onze thema's waren: 'Jonge vrouwen & feminisme' in 1999, 'Feminisme & islam' in 2000, 'Jezelf blijven in hogere functies of juist niet' in 2001, 'Financiële onafhankelijkheid' in 2002, 'Autochtone & allochtone vrouwen: op zoek naar wat ons bindt' in 2003, 'Vrouwen & humor' in 2004, 'Anders of toch hetzelfde? Man/vrouwen mythen onderuit gehaald' in 2005, 'Zijn mannen nog te verbeteren? Valt er nog wat te emanciperen?' in 2006 en 'De vrouwelijke solidariteit' in 2007.



Solidariteit of valentijnsdag
In Rusland en andere oostbloklanden is 8 maart al heel lang een vrije dag. Oorspronkelijk was het daar een dag van solidariteit en strijdbaarheid, maar inmiddels is vrouwendag daar verworden tot een kruising van moederdag en valentijnsdag. De vrouwen krijgen bloemen en chocola van hun man, hij neemt ze mee uit eten als er ten minste genoeg geld is. Het echte feest begint al de avond tevoren. Dan zitten de restaurants en cafes vol met uitgelaten vrouwen. In Macedonië mogen mannen op 8 maart geen openbare gelegenheid in. Ook in Tsjetsjenie krijgen vrouwen op 8 maart een bloemetje van hun man, als die tenminste niet is gesneuveld in de oorlog met Rusland.
Ook in Afrika, Latijns-Amerika en Azië wordt 8 maart gevierd. Toch zijn er nog steeds dictatoriale regimes die vrouwendemonstraties en acties verbieden, dus ook die op 8 maart. Zo mocht in Afghanistan vrouwendag niet herdacht worden tijdens het Talibanregime. Daar is in 2002, na het omverwerpen van dat fundamentalistische islamitische regime, voor het eerst weer een Internationale vrouwendag geweest. Op die dag zong een vrouw voor een publiek van mannen en vrouwen verzen uit de koran. Dat was een grote doorbraak. Want volgens islamitische wetten mag een vrouw niet zingen als er mannen bij aanwezig zijn. Die regel wordt vooral in streng-islamitische landen nageleefd.
In Mongolië heeft de regering internationale vrouwendag in 1995 afgeschaft. De vrouwen zouden die dag alleen maar gebruiken om dronken te worden, aldus de regering.

Weg met de sluier!
Internationale vrouwendag is dus in het ene land vooral een feestdag, in het andere land grijpen vrouwen die dag aan om onrecht aan te kaarten. Een paar voorbeelden van dat laatste:
In 2001 nam de toenmalige Nederlandse staatssecretaris Verstand van Emancipatie het manifest Zij-aan-Zij aan van zestig vrouwelijke burgemeesters. Die vonden dat het tijd werd dat de de gemeenteraden een afspiegeling van de bevolking vormden, dus meer vrouwen en allochtonen erin.
In 2003 riep Ayaan Hirsi Ali tijdens internationale vrouwendag op tot een Derde Feministische Golf. Die zou zich moeten richten op bestrijding van huiselijk geweld en op de emancipatie van moslimvrouwen.
Ook in 2003 demonstreerden Franse feministische moslimvrouwen op 8 maart in de buitenwijken van Patrijs met de leuze: geen hoeren, geen slavinnen. ni putes, ni poutanes. De vrouwen waren het beu door moslimjongens geterroriseerd te worden als ze geen hoofddoek droegen of als ze zich niet onderdanig genoeg gedroegen.
De aanleiding van de demonstratie was de moord op het moslimmeisje Sohane. Zij werd in oktober 2002 door haar ex-vriendje levend verbrand in een kelderberging omdat zij zich opmaakte en uitging. Een van die feministische Franse moslimvrouwen die toen demonstreerden was Chadortt Chavann. Zij heeft het boekje geschreven Bas les voiles! Weg met de sluier!
In 2003 startte de Nederlandse overheid op 8 maart de campagne Mannen in de hoofdrol. Bedoeld om mannen te stimuleren een groter aandeel in huishouding en zorg op zich te nemen. Er kwamen toen tv-commerials met als titel: Ik breng haar naar school. Ik ben op vrijdag vrij. Ik moet op tijd weg (van het werk natuurlijk)




Stop geweld tegen vrouwen
In 2004 vroeg Amnesty International op 8 maart aandacht voor haar campagne: Stop geweld tegen vrouwen. Een wereldwijde campagne tegen huiselijk geweld en vrouwenbesnijdenis.
In Somalië zijn vrouwen op 8 maart 2004 begonnen met de Eerste nationale campagne tegen vrouwenbesnijdenis. 98 procent van de vrouwen in dit land ondergaat deze pijnljke, verminkende en mensonterende ingreep.
Op hun spandoeken stond: genitale verminking is dodelijk. Red uw dochters, stop genitale verminking.
Ook in een aantal andere landen in Afrika waar vrouwen worden besneden is op die dag een campagne ertegen begonnen. Zij krijgen steun van de Europese Commissie.
De Pakistaanse juriste Naema Tahir riep vrouwen begin 2004 op om op acht maart een bebloed laken uit het raam te houden als protest tegen de verplichte maagdelijkheid die voor veel religieuze (moslim)vrouwen geldt.

Is Internationale vrouwendag nog nodig?
Een journaliste van NRC Handelsblad noemde het ooit in haar krant een dag voor vijfigplussers en allochtonen. Zo schreef ze: Zelf zou ik, als carrièremoeder, nog niet dood willen worden gevonden op een bijeenkomst over het feministische levensgevoel. Ze noemde het ook een ietwat zure dag, een dag waarop vrouwen hun klaagzang aanheffen. Wij zijn het niet met haar eens. De dag nog lang niet de houdbaarheidsdatum gepasseerd, zoals zij het noemde. Laten we eens naar Nederland kijken. Op papier hebben vrouwen dezelfde rechten als mannen. Ze zijn niet meer voor de wet handelingsonbekwaam zoals in de jaren vijftig. Toen hadden ze voor alles toestemming van hun vader of man nodig. Toch is maar 38 procent van de Nederlandse vrouwen economisch zelfstandig, dat wil zeggen dat ze meer dan 850 euro bruto per maand verdienen.

Het grootste deel van de mensen die in Nederland onder armoedegrens leven is vrouw. 80 procent van de onbetaalde zorg wordt door vrouwen gedaan. Kinderopvang in Nederland is slecht geregeld en te duur. Huiselijke geweld, incest, verkrachting: het is in Nederland nog lang de wereld niet uit. Vrouwenbesnijdenis en vrouwenhandel komen inmiddels ook in ons land voor. Het is ons als feministen niet gelukt om het schoonheidsideaal met succes aan de kaak te stellen. Integendeel, het wordt steeds bizarder getuige tv-programma's als Make me beautiful en Extreme make-over waar mensen zich letterlijk totaal laten verbouwen. De vrouw is nog steeds seksobject in de reclame en op billboards.



Somber makend onrecht
Buiten Nederland hebben we een nog somber makende rij onrecht tegenover vrouwen
Bruidsverbranding in India. Vrouwen in Banglades en andere landen in Zuid-Oost-Azië die accuzuur in hun gezicht gegooid kunnen krijgen als ze voor zichzelf opkomen, bijvoorbeeld een huwelijkskandidaat weigeren.
Ander onrecht tegen vrouwen: de kindermoord op meisjesfoetussen en meisjes in China. Voor deze meisjes is er geen genocide museum, geen monument, geen oorlogstribunaal. De eerwraak door middel van moord op meisjes en vrouwen die zogenaamd de eer van de familie te schande hebben gemaakt. In Algerije loop je als vrouw het risico dat je keel doorgesneden wordt als je de verplichte sluier afdoet. De vrouwenbesnijdenis in diverse landen.
En dan is er nog een vorm van vrouwenonderdrukking die nog niet zo bekend is. Die van de lange nekken. In Thailand horen vrouwen van een bepaalde stam die vlakbij de Birmese grens woont extreem lange nekken te hebben. Om zo'n long neck woman te worden moeten meisjes vanaf vijf à zes jaar ijzeren ringen om hun hals dragen die de nek oprekken. Een fenomeen dat lijkt op de afgebonden vrouwenvoeten in het vroegere China. De gevolgen van die kunstmatig opgerekte nekken zijn gruwelijk: veel rugklachten, nekklachten, zelfs gebroken nekken komen voor als gevolg van deze vrouwonderdrukkende traditie.
Het is kortom goed dat er tenminste een dag per jaar is waarop vrouwenonrecht op de agenda wordt gezet en nieuwe campagnes en nieuwe feministische golven worden gestart. En internationale vrouwendag brengt hopelijk ook voor alle vrouwen ter wereld het land dichterbij waar vrouwen willen wonen.



Dat land dat wijlen feministe Joke Smit in haar liedtekst zo mooi heeft bezongen:



‘Er is een land waar vrouwen willen wonen. Waar zwakken met respect benaderd worden. En vreemdelingen niet meer gekleineerd. Waarin geweld door niemand meer geduld wordt
Waar allen kunnen troosten als een mens ten onder gaat.
Dat is het land waar mensen willen wonen. Een land waar saamhorigheid bestaat.’